Έγχυμα ή αφέψημα: πώς φτιάχνουμε τσάι από βότανα
Τα ευαίσθητα φύλλα και άνθη θέλουν ένα απαλό μούλιασμα, ενώ οι ρίζες και οι φλούδες συχνά χρειάζονται σιγοβράσιμο. Δείτε πώς θα καταλάβετε ποια μέθοδο να διαλέξετε, με σαφείς χρόνους και θερμοκρασίες.
Οι περισσότερες συνταγές για τσάι από βότανα ξεκινούν με την ίδια οδηγία: ρίξτε ζεστό νερό. Όμως το πόσο ζεστό και για πόση ώρα κάνει πραγματική διαφορά στη γεύση του τσαγιού σας και στο πόσο από το φυτό καταλήγει στο φλιτζάνι σας.
Υπάρχουν δύο κλασικές μέθοδοι. Το έγχυμα είναι μούλιασμα, όπως όταν φτιάχνετε κανονικό τσάι. Το αφέψημα είναι σιγοβράσιμο, όπου το φυτό βράζει απαλά σε νερό στη φωτιά. Μόλις ξέρετε ποια να χρησιμοποιήσετε, σχεδόν κάθε σπιτικό ρόφημα από βότανα γίνεται εύκολο.
Έγχυμα: για φύλλα και άνθη
Έγχυμα σημαίνει ότι ρίχνετε βραστό νερό πάνω στο βότανο και το αφήνετε να σταθεί. Ταιριάζει στα μαλακά, λεπτά μέρη του φυτού που δίνουν γρήγορα τη γεύση τους, όπως τα φύλλα και τα άνθη. Η μέντα, το χαμομήλι, η λουίζα και τα άνθη φλαμουριάς (τίλιο) συνήθως γίνονται έγχυμα.
Βήμα 1: Φέρτε φρέσκο νερό σε πλήρη βρασμό, στους 100 °C. Βήμα 2: Βάλτε το βότανο σε φλιτζάνι ή τσαγιέρα και ρίξτε από πάνω το νερό. Βήμα 3: Σκεπάστε το. Ένα πιατάκι ή ένα καπάκι κρατά μέσα τα αρωματικά έλαια που αλλιώς θα έφευγαν με τον ατμό. Βήμα 4: Αφήστε το 5 έως 10 λεπτά για τα περισσότερα φύλλα και άνθη. Βήμα 5: Σουρώστε και αφήστε το να κρυώσει σε ευχάριστη θερμοκρασία.
Και κάποια σκληρότερα μέρη μπορούν να γίνουν έγχυμα. Η ευρωπαϊκή μονογραφία για τη βαλεριάνα, για παράδειγμα, περιγράφει την ψιλοκομμένη ρίζα ως έγχυμα σε βραστό νερό. Με τα πιο σκληρά κομμάτια, αφήστε το λίγο περισσότερο, 10 έως 15 λεπτά, και κόψτε τα μικρά.
Αφέψημα: για ρίζες, φλούδες και σπόρους
Αφέψημα σημαίνει ότι σιγοβράζετε το βότανο σε νερό. Ταιριάζει στα σκληρά, ξυλώδη μέρη, όπως οι ρίζες, οι φλούδες και κάποιοι σπόροι, που αφήνουν τη γεύση τους αργά. Οι φέτες φρέσκου τζίντζερ και τα ξυλάκια κανέλας είναι γνώριμα παραδείγματα από την κουζίνα.
Βήμα 1: Βάλτε το βότανο σε μικρό κατσαρολάκι με κρύο νερό. Βήμα 2: Φέρτε το σε βρασμό και μετά χαμηλώστε τη φωτιά ώστε να σιγοβράζει απαλά, περίπου στους 90 με 100 °C. Βήμα 3: Σκεπάστε και σιγοβράστε για 10 έως 20 λεπτά. Βήμα 4: Βγάλτε το από τη φωτιά, αφήστε το λίγα λεπτά και μετά σουρώστε. Βήμα 5: Συμπληρώστε με λίγο ζεστό νερό αν έχει εξατμιστεί πολύ.
Ενδιαφέρον είναι ότι η μέθοδος μπορεί να αλλάζει ανάλογα με τον σκοπό. Η ευρωπαϊκή μονογραφία για τη λουίζα αναφέρει ένα πιο δυνατό αφέψημα με 5 g σε 100 ml για το ήπιο στρες, αλλά ένα ελαφρύ έγχυμα με 1 έως 2 g σε 200 ml ως βοήθημα για τον ύπνο.
Τι λένε τα στοιχεία
Υπάρχει λίγη έρευνα που να συγκρίνει απευθείας τις μεθόδους παρασκευής για σπιτικά τσάγια. Αυτό που έχουμε είναι οι επίσημες ευρωπαϊκές μονογραφίες φυτικών φαρμάκων, που ορίζουν ακριβώς πώς πρέπει να φτιάχνεται κάθε παραδοσιακό τσάι, πόσο φυτό και πόσο νερό χρειάζεται. Αυτές είναι ο καλύτερος οδηγός.
Για παράδειγμα, η μονογραφία για τα άνθη φλαμουριάς περιγράφει 1,5 g σε 150 ml βραστό νερό ως έγχυμα, ενώ η μονογραφία για τη βαλεριάνα δίνει 0,3 έως 3 g ρίζας σε 150 ml βραστό νερό, επίσης ως έγχυμα. Μια συνταγή βασισμένη σε αυτές τις ποσότητες σας κρατά μέσα στα όρια που έχουν μακρύ ιστορικό χρήσης.
Το πιο πολύ ή πιο δυνατό μούλιασμα δεν σημαίνει καλύτερο ή ασφαλέστερο αποτέλεσμα. Μείνετε σε λογικές ποσότητες και θυμηθείτε ότι ένα πιο συμπυκνωμένο τσάι συμπυκνώνει και τις όποιες παρενέργειες.
Ασφάλεια στην κουζίνα
Το βραστό νερό μπορεί να προκαλέσει έγκαυμα σε μια στιγμή. Βάζετε τα κατσαρολάκια στα πίσω μάτια με τα χερούλια γυρισμένα προς τα μέσα, και κρατάτε τα ζεστά ροφήματα μακριά από τα παιδιά.
Αν καείτε, το NHS συμβουλεύει να δροσίσετε το έγκαυμα κάτω από δροσερό τρεχούμενο νερό για 20 λεπτά το συντομότερο δυνατό, να αφαιρέσετε ρούχα ή κοσμήματα κοντά στο σημείο εκτός αν έχουν κολλήσει στο δέρμα, και μετά να το καλύψετε χαλαρά με διαφανή μεμβράνη τροφίμων. Ζητήστε επείγουσα βοήθεια για μεγάλα ή βαθιά εγκαύματα, ή για εγκαύματα στο πρόσωπο, στα γεννητικά όργανα ή στους γλουτούς.
Συχνές ερωτήσεις
Μπορώ απλώς να βράσω φύλλα όπως το χαμομήλι ή τη μέντα;
Μπορείτε, αλλά δεν είναι το ιδανικό. Όταν τα ευαίσθητα φύλλα και άνθη βράζουν για πολλή ώρα, χάνεται μεγάλο μέρος του αρώματός τους και το τσάι μπορεί να βγει άνοστο ή πικρό. Ένα σκεπασμένο μούλιασμα συνήθως βγαίνει πιο νόστιμο.
Να σκεπάζω το τσάι όσο μουλιάζει;
Ναι. Αν σκεπάσετε το φλιτζάνι ή την τσαγιέρα, τα αρωματικά έλαια μένουν στο τσάι σας αντί να φύγουν με τον ατμό, ειδικά στα αρωματικά βότανα όπως η μέντα και η λουίζα.
Χρειάζεται να ζυγίζω τα βότανα;
Οι επίσημες μονογραφίες δίνουν τις ποσότητες σε γραμμάρια, οπότε μια μικρή ζυγαριά κουζίνας βοηθά αν θέλετε να τις ακολουθήσετε με ακρίβεια. Ενδεικτικά, ένα κοφτό κουταλάκι του γλυκού αποξηραμένα, θρυμματισμένα φύλλα είναι συχνά γύρω στο 1 g, ενώ τα αφράτα άνθη όπως της φλαμουριάς ζυγίζουν πολύ λιγότερο για τον ίδιο όγκο.
Πηγές
- European Union herbal monograph on Aloysia citrodora Palau, folium — European Medicines Agency
- European Union herbal monograph on Valeriana officinalis L., radix — European Medicines Agency
- Community herbal monograph on Tilia cordata Miller, Tilia platyphyllos Scop., Tilia x vulgaris Heyne or their mixtures, flos — European Medicines Agency
- Burns and scalds — NHS
Το άρθρο αυτό δίνει γενικές πληροφορίες και δεν είναι ιατρική συμβουλή. Τα βότανα μπορεί να αλληλεπιδρούν με φάρμακα και με προβλήματα υγείας. Μιλήστε με γιατρό ή φαρμακοποιό πριν δοκιμάσετε ένα βότανο, ειδικά αν είστε έγκυος, θηλάζετε, το δίνετε σε παιδί ή παίρνετε φάρμακα.
